Zid Theater

12 maart 2010-Meeting kunst in de wereld
Afgelopen vrijdag deelgenomen aan de netwerkbijeenkomst van 'Kunst in de wereld' georganiseerd rondom het vraagstuk Kunst versus ontwikkelingssamenwerking. Ik dacht aan de projecten en tournees die wij als ZID Theater hebben gedaan in onder meer Colombia, Bosnië, Servië, Rusland en de Verenigde Staten, op zoek naar theater dat midden in de samenleving staat. Waarom heb ik tijdens onze tournees nooit het vraagstuk van ‘gelijkwaardigheid’, dat vandaag uitgebreid naar voren kwam, zien opkomen? Mijn antwoord is omdat wij ons vak, theater maken, als basistool voor uitwisseling gebruikten.Wij zijn altijd op zoek gegaan naar de bindende kracht van theater, met voorstellingen, met workshops en gezamenlijke projecten. Buiten deze ‘meeting points' bleven wij juist zeer geïnspireerd door de mensen die wij tegenkwamen en vooral in de landen waar het er op dat moment slecht aan toeging en ingewikkelde problemen waren, bespeurden wij een enorme daadkracht bij de mensen. Dit heeft altijd als inspiratie voor ons werk in Nederland gediend. foto ZID Theater op de opening van het Theaterfestival in Manizales, Colombia Sebo Bakker, Balduino Siera en Farid Mazari


31 oktober 2009 - Balkan Snap Shots Film festival
Wat doe je tijdens Halloween? Dan ga je naar de tweede dag van bovengenoemd festival, naar Kriterion, als een echte Balkan freak. De sfeer is precies zoals ik had gehoopt, vol met Balkan liefhebbers, rakija, Balkan beats en films. Een grote groep mensen uit deze landen, maar ook een grote groep jonge Nederlanders, studenten, liefhebbers? Alles is goed zo ook de muziek, ondanks dat ik er achterkom dat in de band een Amerikaan, een Zuid Amerikaan en en Duitser spelen, maar ze zijn zo enthousiast in hun performance dat het een echte Balkan band is en je gelooft ze, het zijn opzwepende Balkan beats. De korte films die wij deze avond krijgen te zien zijn voornamelijk sympathiek wegens de wisselende esthetiek en iets dat zij gemeen hebben, een verborgen humor. In de loop van de avond wordt het steeds drukker en het voelt als een feestje. Buiten, voor Kriterion vinden we de Ajvar sisters, die de doorlopende performance Ajvar uitvoeren. Ajvar, een traditioneel gerecht uit voormalig Joegoslavië, een tapenade van geroosterde rode puntpaprika, een medicijn voor alles. Net als sljivovica, dat die magische krachten ook heeft, heeft ook Ajvar het , volgens de kunstenaars. Ik weet niet of het kunst is, maar het is eigen, het is grappig en het is Balkan. De Servische film Here and There, brengt een super enthousiaste sfeer in de zaal. Belgrado door de ogen van een Amerikaanse outsider in de film, lijkt een nog gekkere stad dan dat het is. De makers is het gelukt om de specifieke iconografie van deze stad, zoals de markt, steile straten en altijd een hartstochtelijke buurman, waarheidsgetrouw over te brengen. Ik moet lachen en huilen tegelijkertijd, en dat is precies de charme van de Balkan, je weet nooit of het grappig of juist triest is bedoeld.


18 oktober 2009 - Appel Theater
Appel Theater, voorstelling Blik, een geslaagde mix Gisteravond naar het Appel Theater geweest in Den Haag. De voorstelling Blik gezien, die van uit het Oerol festival naar een omgebouwde Appel ging. Ik moet toegeven dat ik altijd met een warm gevoel hier binnenstap. De Appel heeft een eigen sfeer, een eigen publiek en natuurlijk, niet te vergeten, een eigen geschiedenis. Is het het oudste theatergezelschap van Nederland? Het is zo prettig om in een theater met een eigen identiteit te zijn. In tegenstelling tot al die lege gebouwen, die van alles programmeren en zich vervolgens een theater noemen. Er is geen theater zonder toegewijde makers. In een enorm decor van auto’s, caravans, stukken snelweg, en met een prachtig geschilderde lucht als achtergrond, speelt Blik zich af. Het is duidelijk te plaatsen in het landschap van Oerol, maar nu zitten wij hier, in Den Haag. Cartoonesk, werd aangegeven op het affiche, maar ook geïnspireerd op de sfeer uit de films van de Servische regisseur Kusturica en die van Fellini, bleek tijdens de voorstelling. In rap tempo worden een stuk of tien personages geïntroduceerd, die allemaal in de file staan. Een hele voorstelling lang, misschien wel een heel leven lang. Aan de voorstelling doet Branko Galoic & Skakavac Orkestar mee, de band die met ons samenwerkte aan Zoet&Zout en Waterscoop. Behalve dat zij hun geweldige muziek spelen, worden zij hier ook als medespelers ingezet. De sfeer in de voorstelling is hilarisch, soms komisch en grotesk, maar dan weer met poëtische trekjes. Het is niet super diepzinnig, meer een combinatie van beeld, muziek en korte sketches, maar het geheel heeft een opgewonden en vrolijke sfeer. En het is zo fijn om met z’n allen hier vanavond te zijn. Het is zaterdag, het is vol en het is aangenaam. Een avondje theater zo als ik het lang niet meer heb meegemaakt, zonder pretenties en toch goed in zijn soort. Na afloop volgt lovend applaus. En dan nog een korte toegift van de band in het café, waar het publiek kan nagenieten in de sfeer van Balkan, Oerol en Fellini maar dan in De Appel in Den Haag. Een geslaagde mix.


16 oktober 2009 - Tussen West en Zuid-Oost
Weer zo’n dag dat ik in deze twee delen van Amsterdam kom. ‘s Ochtends in het Bijlmer Parktheater, een aftrap van het Black Magic Woman Festival, met een kopje koffie en een broodje erbij. Even de weg kwijt in de parkeergarage, het is in de garage een beetje eng, groepjes jongens die met van alles bezig zijn. Ik loop snel door. En ik kom toch net uit Nieuw West, waar het zo verschrikkelijk eng op straat zou moeten zijn? Dit prachtige gebouw is nog mooier door de ochtendzon. De sfeer rondom het festival is opgewonden, er zijn veel mensen, alle partners van het festival zijn aanwezig. Maureen Hily, de artistiek directeur van het festival, heet iedereen welkom en vervolgens vertellen wij aan elkaar wat ons aandeel in het festival is. Ik vind het hier ook weer zo gemoedelijk elke keer, de mensen zijn spontaan en vrolijk. Het festival is dit jaar groot opgezet en dat is een uitdaging voor de organisatoren. Er is een goede vibe, leuk dat Amsterdam Fringe er ook aan meedoet, dat geeft net iets meer experiment aan het geheel. Vervolgens snel ik mij naar de conferentie Radiaal West in de Westergasfabriek. Altijd krijg ik een soort weemoed als ik daar weer ben. Met ZID Theater hebben wij tussen 1997 en 2001 alle voorstellingen hier op het terrein uitgebracht. En nu, na de verbouwing en inrichting van het park, staat dit terrein als een huis! En vandaag gaat het over een lijn trekken naar Bos en Lommer en Geuzenveld/Slotermeer, voornamelijk via het groen, maar ook met alle bijbehorende takken zoals kunst en cultuur, creatieve industrie, sport… Een superuitdaging, waar ik zelf heel blij van wordt. Weg van dat stadsdeel-denken, op naar een visie over de metropoolstad, zoals ze het tijdens de conferentie noemen. Maar waar te beginnen? Moet de stad naar het groen komen of moet er groen bij de stad getrokken worden? De verschillende toespraken en workshops maken de complexiteit van dit plan duidelijk. Maar dit is ook geen plan voor volgend jaar, gelukkig maar, het is een plan op lange termijn en dat schept rust, anders zou hier een heel andere sfeer heersen. Nu denkt nog iedereen zonder vooroordelen mee. Maar clichés over West zijn onvermijdelijk, men wil liefst van West een Marrakesh in het klein maken. Maar is dat wat bewoners en mensen die hier al werken zouden willen? Wanneer houdt dat exotisme op en beginnen wij over kwaliteit en duurzaamheid te praten? Wat zou dit plan voor ZID Theater kunnen betekenen? Wij zijn vanaf begin ingesteld op het gebied van Radiaal West. Er lag zelfs een plan klaar voor een locatie-theaterfestival op deze route. En wat is uiteindelijk de juiste plek om je vervolgens te vestigen? Er worden veel vragen opgeroepen, maar één ding is zeker: een Nieuw West Park Theater zou toekomst kunnen bieden.


BITEF september 2009
THE CRISIS OF CAPITAL, THE ART OF CRISIS – Bitef Polyfonie BITEF – Belgrade International Theater Festival, 43e editie, september 2009 Terug uit Belgrado, in Servië, waar ik ook dit jaar als gast op het BITEF Festival aanwezig was. Het thema van het festival was: THE CRISIS OF CAPITAL, THE ART OF CRISIS, de titel spreekt voor zich. Maar nog belangrijker is dat ik door het BITEF Polyfonie programma was uitgenodigd om een presentatie te geven over mijn werk van de afgelopen 10 jaar. Ik ben weer terug in mijn geboortestad, ook voor het publiek, niet alleen voor familie en vriendenbezoek. BITEF Polyfonie is 10 jaar geleden begonnen, met de editie “”. Bestaande uit voorstellingen, workshops, debatten en uitwisselingen biedt Polyfonie een weerklank op alles wat niet met het ‘mainstream’ theater te maken heeft. Het gaat om educatie voor alle leeftijden, werken met verschillende minderheden, werken met mindervaliden, theater dat midden in de samenleving staat. En deze missie heeft Polyfonie in de afgelopen 10 jaar onder leiding van artistiek directeur Ljubica Beljanski-Ristic met succes volbracht. De indrukwekkende programma’s, gasten uit binnen- en buitenland en, heel belangrijk, uit de landen in de regio, eigenlijk landen die vroeger samen Joegoslavië vormden. Polyfonie is al die tijd bruggen blijven slaan naar de gebieden waarmee wij tot gisteren eigenlijk oorlog voerden en heeft daarmee voor een enorme bewustwording en tolerantie tussen verschillende partijen gezorgd. Dit programma heeft meer bereikt dan alle politici samen in het afgelopen decennium. Toen, 10 jaar geleden, gaf ik een workshop van een aantal dagen onder de titel ’performance theatre’, die heel goed werd ontvangen. Nu, 10 jaar later, werd aan de eerste deelnemers aan het festival gevraagd om een opsomming te maken van de eigen activiteiten in de afgelopen 10 jaar en de verbintenis daarvan met de missie van Polyfonie te formuleren. Mijn verblijf in Belgrado werd hierdoor ontzettend inspirerend en intensief. Dag in, dag uit zaten wij in het Cultureel Centrum ‘Stari Grad’ met theatermakers, docenten, theatergroepen en verschillende kunstenaars die zich in de afgelopen 10 jaar enorm hebben ontwikkeld in hun werk. Het was erg boeiend om de verhalen van de makers te horen over hun werk in de beruchte Centrale Gevangenis in Belgrado. Ook over het theaterwerk in de speciale afkickinstellingen voor vrouwen. Het Roma theater is opgericht, met een eigen gebouw en eigen budget. Er zijn talloze projecten uitgevoerd met vluchtelingen, minderheden en mindervaliden. En dat alles op het initiatief van de kunstenaars zelf en vanuit een duidelijk bewustzijn dat ze zelf als eerste aan de slag moeten om verandering in het systeem voor elkaar te krijgen. In een land dat indirect langer dan 10 jaar oorlog voerde, waar twee miljoen vluchtelingen zijn bijgekomen - voornamelijk in de hoofdstad Belgrado - waaruit een hele generatie talentvolle, hoogopgeleide vakmensen wegens de oorlog zijn vertrokken… Dat is geen opsomming van ellende, maar een realistisch plaatje van een stad die supervitaal is, bruisend, maar moeilijk te doorgronden. Zo was het ook met het Polyfonie festival. Er waren collega’s die na mijn programma in tranen uitbarstten; de emoties lopen hier altijd hoog op, de mensen zijn direct en oprecht, zonder diplomatiek gedoe. Ik ben blij dat ik weer voor eventjes deel kon uitmaken van de scene van kunstenaars en makers die de ‘zin van de kunst’ duidelijk voor ogen hebben. Toen ik zei dat ik lang was weg geweest, kreeg ik als reactie van Beljanski-Ristic: ‘Je bent nooit weg geweest, want je bent altijd hier op de belangrijke momenten’. Dat voelde goed, wij keken samen naar een boek dat net was gepubliceerd over de kinderstudio Skozoriste, waarvan ik als kind deel uitmaakte van de eerste generatie; rond 1977 ben ik daar met theater begonnen. Nu zit ik met een aantal mensen van deze generatie aan tafel, met Ljubica als artistiek directeur en ik voel dat ik een deel van deze geschiedenis ben, dat ik ergens bij hoor. Wij delen een gezamenlijke geschiedenis, het begin van de bewustwording binnen het theater in de gebieden van het voormalige Joegoslavië. Destijds gingen wij zonder problemen naar de festivals en ontmoetingen met collega’s in Mostar, Zagreb, Sibenik en het buitenland. Voornamelijk om die redenen moet BITEF Polyfonie doorgaan met zijn vooruitstrevende en directe programma’s, die geworteld zijn in de spirit van de makers en direct verbonden met de eigen omgeving. En ik noem bewust niet het woord engagement, want daar krijg ik enorme kriebels van,omdat het mij doet denken aan een mix tussen goedkoop cabaret en McDonald’s, en dat willen wij vooral niet hebben.


12 september Servische school in Amsterdam
Voor de tweede keer bij de Servische school. Lang geleden, toen ik nog studeerde, gaf ik dramalessen aan de Joegoslavische school. Toen kwam er oorlog, het land viel uiteen en de scholen ook. Er werden tegelijk met de vorming van de nieuwe landen Servische, Kroatische, Bosnische, Macedonische, Sloveense en Albanese scholen opgericht. Ik was sceptisch, ik wilde mij niet conformeren aan de nieuwe landen en volkeren, ik hield erg van onze Joego-melting pot. Maar nu mijn dochter 7 is, in Nederland opgroeit op en dreigt haar moederstaal niet te leren, wilde ik even een kijkje nemen. En ik ontmoet mensen in een vergelijkbare situatie, met een Nederlandse partner; intellectuelen die hechten aan hun eigen roots, maar voornamelijk aan hun taal. Rond de 40 kinderen in totaal in Amsterdam. Een gedreven, kleinschalig, gezellig schooltje. De juf - uit de oude garde, nog uit de oude Joegoslavische school - doet dit vrijwillig, samen met haar dochter, die in Nederland geboren en getogen is en van beroep ook onderwijzeres is, op een Nederlandse basisschool. Er wordt geoefend, gelezen, overgeschreven. Hogere klassen, groep 5 tot 8, leren het cyrillische schrift, Servische letters, en de kleinere kinderen beginnen eerst met het alfabet. Dat is makkelijk, dat je het Servisch in twee schriften kan schrijven en lezen, dat biedt net iets meer aanknopingspunten dan bijvoorbeeld Grieks of Russisch leren, die uitsluitend gebruikmaken van een met cyrillisch vergelijkbaar schrift, maar dan net iets anders. Vandaag kwam er na schooltijd een gast, kinderboekenschrijfster Jasminka Petrovic. De naam is mij bekend, ik heb in Servië veel van haar boeken gezien en erover gehoord. Haar werk is met verschillende prijzen bekroond en in vele talen vertaald. De laatste tijd doet zij onderzoek en schrijft ze boeken voor Servische kinderen die in het buitenland opgroeien. Een vrolijk en intelligent mens, dat de hele school aan het praten, meedoen en voorlezen krijgt. Ik bewonder dit kleine stukje van mijn land in Nederland, zo eigen en toch helemaal geïntegreerd hier. Een Nederlander merkt op hoe de mensen en kinderen hier vanmiddag bij de lezing van de schrijfster zo aardig voor elkaar zijn. Ik geef hem groot gelijk.


10 september 2009, deel 2
Bijlmermeer Park Theater en Imagine IC Bezocht Bijlmermeer Park Theater. Ik vraag mij af waarom wij zoiets niet in Amsterdam Nieuw West hebben. Een theatergebouw voor alle initiatieven uit de omgeving, een podium, een gezamenlijk vertrekpunt. Is dat die Bijlmermeerse solidariteit die je altijd weer terugvindt in Z.O.? Bij mij roept dit allerlei vragen op. Maureen haast zich naar Bellevue, naar Fringe, en ik blijf even met schuldgevoel in Z.O. Ik ga naar de opening in Imagine IC van 'A Soothing Song' van de kunstenaressen Monica Blok en Hadas Itzkovic, die vrouwen in beeld brengen terwijl ze in hun moedertaal zingen voor hun kind dat in Nederland is geboren. Een verrassend, teder en intiem project dat emoties oproept. Er deden 'moeders' aan mee die ik ken. Ik pak de koptelefoon en hoor een Servisch liedje. Word nieuwsgierig en later vind ik 'de moeder' en de geluidsontwerper van de installatie, ook uit Servië. Ik ben blij dat ik hier ben gebleven. Nog even naar het café met een vriendin voor een hapje. Zij draaien hier de beste muziek van de hele stad, niet van die lawaaierige nummers, lekker jazzy en funky. En de nieuwste nummers! De ober schrijft op het bierviltje: het is Madcon met het liedje 'Begin', een aanrader! Thuis lees ik in het Parool over het bezoek van Elena K. Holy, directrice van het Fringe Festival in New York. Haar slotzin: ‘Theatre is the survival of the fittest’, klinkt overtuigend. Maar de kranten kunnen altijd leuk over dingen schrijven en interessante slogans gebruiken, zonder de kern te raken. Hallo, in New York is Fringe een ongesubsidieerd gebeuren, waar je alles zelf moet bekostigen. En dat is nu net het grote verschil met Fringe van Amsterdam, dat voldoende gesubsidieerd is, zodat je net als op de Parade voor de opbrengst van de kaartverkoop speelt. Dan heb je weinig te verliezen, hoogstens een paar avondjes je eigen honorarium. Dat is niet fijn, maar je kunt het wel incalculeren in de subsidieaanvraag die je opstelt voor het desbetreffende project. Zo dek je een gat in de ene subsidie met het deksel uit een andere subsidie. En dat is heus niet wat mevrouw Holy bedoelde. Die het over de Amerikaanse situatie had.


10 september 2009
Het methodiekboekje en de film over het project Zoet & Zout werden feestelijk uitgereikt Gisteren was de grote dag voor ons, het methodiekboekje en de film over het project Zoet & Zout werden feestelijk uitgereikt. In Den Haag, in Theater Regentes, want onze partner Stichting Lize wilde graag een landelijke uitstraling. Een vrij officiële bijeenkomst, door de aanwezigheid van belangrijke mensen uit de politiek, een interessant gezelschap van niet-autochtone politici, valt mij op. Dat past natuurlijk prima bij ons project, dat 'multi-cultigedoe', zoals S.B. sommige collega’s uit de Tweede Kamer citeerde! Ik verbaasde mij over de woorden van wethouder Rabin Baldewsingh , die zei dat 48% van de Haagse bevolking nu uit migranten bestaat. Dat wist ik niet van Den Haag. Het leek mij een nogal deftige, autochtone stad vergeleken met de Amsterdamse en Rotterdamse multi-cultipot. Verrassend. En wat zijn die politici allemaal sympathiek. En zij vinden het ook nog belangrijk, het soort werk dat wij doen en dat mensen zich voor hun eigen wijk inzetten. Ik keek naar mijn deelnemers en dacht: als zij zich voor één minuut beroemd voelen dan vind ik dit de moeite waard, want zij hebben het tenslotte samen met ons gedaan, zij zijn de hoofdrolspelers. Tijdens de uitreiking zei mijn dochter Lara van 7 nog spontaan: 'Wij wonen toch in Nederland, dan eten wij Nederlands eten!' Dat maakte indruk. En wat is Nederlands eten dan voor haar, vroeg ik mij af. Pizza is volgens haar ook Nederlands, zoals McDonalds en tortilla’s. En zij heeft gelijk ook: alles wat hier te krijgen is, is enigszins Nederlands.